Co powinniśmy wiedzieć o nowotworach i zapobieganiu im.
Zachowanie zdrowia i profilaktyka wielu chorób, w tym nowotworów złośliwych, w dużym stopniu zależy od prowadzonego trybu i stylu życia. Co więcej, wiele elementów stylu życia zależy od nas samych, a to znaczy, od nas zależy czy to co robimy sprzyja zachowaniu zdrowia, czy też jest zachowaniem anty-zdrowotnym.
Od nas samych zależy sposób odżywiania, aktywność ruchowa, stosowanie używek czy regularne powtarzanie badań profilaktycznych.
Podstawowe wiadomości o nowotworach złośliwych
Nowotwory złośliwe jako choroby cywilizacyjne stanowią poważny problem zdrowotny współczesnego człowieka. Podstawą skutecznego ich leczenia jest wczesne rozpoznanie, któremu sprzyja obserwacja funkcjonowania własnego organizmu i wyglądu ciała oraz powtarzanie zalecanych badań profilaktycznych.
Co to jest nowotwór?
Pojęciem nowotwór określa się niekontrolowany rozrost nieprawidłowych komórek w organizmie człowieka. Nieprawidłowość komórek oznacza, że różnią się one od komórek otaczających swoja budowa i/lub funkcją.
Jak powstaje nowotwór?
Nasz organizm zbudowany jest z około 8 bilionów komórek. Zdecydowana większość z nich żyje w naszym organizmie od kilku godzin do kilkudziesięciu dni. Komórki które obumierają zastępowane są przez nowe, tak samo zbudowane i tak samo zaprogramowane, co do funkcji jakie maja pełnić oraz co do długości ich życia. Na skutek oddziaływania różnych czynników zdarza się tak, że obok komórek prawidłowych pojawiają się komórki nieprawidłowe, o nieco zmienionej budowie, które nie mają też zapisanej w pamięci roli jaka mają spełnić w organizmie ani zaprogramowanego czasu swojego życia. Takie komórki powstają w naszym organizmie przez cały czas, ale organizm jeśli funkcjonuje prawidłowo, potrafi je zidentyfikować i zniszczyć Może się jednak zdarzyć że ten system eliminacji zawiedzie i dojdzie do sytuacji, w której nieprawidłowa komórka zagnieździ się w naszym organizmie i zacznie się rozmnażać, a w konsekwencji żyć własnym życiem „pasożytując” na organizmie.
Jak jest zbudowany nowotwór?
Nowotwór zbudowany jest z komórek podobnych do tych które tworzą nasz organizm. Zasadnicza różnica pomiędzy komórką nowotworową a zdrową polega na tym, że komórka nowotworowa nie ma w swojej pamięci zapisanych funkcji jakie miałaby wykonywać ani też nie ma zaprogramowanego zakończenia swojej działalności, tak jak komórki prawidłowe. Ma ona również nieograniczone możliwości migracji po całym naszym organizmie. Jest ona swoistym „pasożytem”, który rozwija się w naszym organizmie dzieląc się i mnożąc bez żadnych ograniczeń kosztem komórek prawidłowych.
Co to znaczy, że ktoś ma podwyższone ryzyko zachorowania na nowotwór?
To że ktoś ma podwyższone ryzyko zachorowania na nowotwór oznacza, że prawdopodobieństwo wystąpienia u niego choroby nowotworowej jest większe niż u innych osób. Ryzyko zachorowania może być większe w związku z narażeniem na czynniki, które mogą doprowadzić do powstawania komórek nowotworowych w naszym organizmie. Czynniki te mogą być wielorakie. Mogą być związane z oddziaływaniem na organizm zanieczyszczeń środowiskowych, dymu tytoniowego, substancji chemicznych zawartych w pożywieniu czy promieniowaniem jonizującym. Mogą to też być czynniki wewnętrzne związane z zaburzeniami funkcjonowania organizmu, co powoduje osłabienie jego zdolności do eliminowania komórek nieprawidłowych. Odrębna grupę stanowią dziedziczne predyspozycje do zachorowania na nowotwór - co oznacza, że skłonność do zachorowania dziedziczymy po naszych przodkach, którzy przekazując nam swój materiał genetyczny przekazują również zawarte w nim predyspozycje do zachorowań.
Co to są czynniki ryzyka?
Pod pojęciem czynników ryzyka rozumiemy stan, w którym na organizm wpływają czynniki (uwarunkowania) mogące spowodować powstanie w nim komórek nieprawidłowych, co w konsekwencji może doprowadzić do rozwoju choroby. Warto zaznaczyć, że oddziaływanie to może ale nie musi spowodować rozwoju choroby. Czasami aby zaobserwować efekt oddziaływania jednego czynnika ryzyka, musi istnieć jednoczesne oddziaływanie innych szkodliwych czynników. Często jest tak, że aby wystąpił efekt negatywny (choroba) musi oddziaływać jednocześnie kilka czynników w określonych nie korzystnych dla organizmu warunkach i w kreślonym momencie życia.
Czy nowotwór jest dziedziczny?
Zwiększoną predyspozycję do zachorowania możemy dziedziczyć po naszych przodkach. Okazuje się że istnieją nowotwory, których wystąpienie związane jest z uszkodzeniem materiału genetycznego. Dla osoby z takim uszkodzeniem charakterystyczne jest większe niż dla osób, które uszkodzenia nie odziedziczyły, prawdopodobieństwo zachorowania na konkretne nowotwory, różne w zależności od uszkodzenia przekazanego przez rodziców.
Co robić aby zmniejszać ryzyko zachorowania?
Aby ograniczyć ryzyko zachorowania musimy unikać sytuacji w których nasz organizm jest narażony na oddziaływanie czynników ryzyka. Jednocześnie musimy starać się utrzymywać organizm w stanie jak najlepszego zdrowia, bo wtedy wszystkie naturalne mechanizmy obronne, którymi dysponujemy funkcjonują prawidłowo, co pomaga utrzymać dobry stan zdrowia.